گندم؛ سنگر امنیت غذایی ایران در جنگ اقتصادی / امنیت غذایی دیگر فقط یک موضوع کشاورزی نیست؛ یک مسئله امنیت ملی است / ولی‌الله آقایارزاده؛ دستیار ویژه مشاور رئیس‌جمهور در امور همکاری‌های اقتصادی

امنیت غذایی دیگر فقط یک موضوع کشاورزی نیست؛ یک مسئله امنیت ملی است

جنگ اقتصادی را نباید فقط در تحریم، ارز، تجارت و محدودیت‌های مالی جست‌وجو کرد. یکی از مهم‌ترین میدان‌های جنگ اقتصادی، سفره مردم است؛ جایی که امنیت غذایی می‌تواند به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت ملی تبدیل شود.

در چنین شرایطی، گندم فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ گندم یعنی نان، و نان یعنی امنیت و آرامش جامعه.

حضرت آقای شهید ایران طی سال‌های گذشته بارها بر اهمیت امنیت غذایی و خودکفایی در محصولات اساسی تأکید کرده‌اند. ایشان در بیاناتی صریح، امنیت غذایی را برای کشور دارای اهمیت ویژه دانسته و بخش کشاورزی را از بخش‌های استثنایی اقتصاد کشور معرفی کرده‌اند.

از نگاه ایشان، کشاورز ایرانی فقط تولیدکننده یک محصول نیست؛ تأمین‌کننده امنیت غذایی ملت ایران است

این نگاه، امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.

وقتی گندم از اقتصاد عبور می‌کند و به امنیت ملی می‌رسد

ممکن است در نگاه نخست، خودکفایی گندم یک هدف اقتصادی یا کشاورزی به نظر برسد؛ اما در شرایط تحریم و جنگ اقتصادی، موضوع کاملاً متفاوت است.

وابستگی به واردات کالاهای راهبردی، کشور را در برابر تحولات خارجی آسیب‌پذیر می‌کند. حتی اگر منابع مالی برای خرید وجود داشته باشد، اختلال در حمل‌ونقل، محدودیت‌های بانکی، افزایش قیمت جهانی یا بحران‌های منطقه‌ای می‌تواند زنجیره تأمین را با مشکل مواجه کند.

در بیانات رهبر شهید انقلاب نیز درباره اقتصاد مقاومتی، امنیت اقلام راهبردی و اساسی، به‌ویژه غذا و دارو، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم اقتصاد مقاومتی مورد تأکید قرار گرفته است.

بنابراین خودکفایی گندم را باید بخشی از پدافند اقتصادی کشور دانست.

«خودکفایی» نباید فقط یک آمار باشد

اما یک نکته اساسی وجود دارد.

خودکفایی زمانی ارزشمند است که پایدار، اقتصادی و مبتنی بر بهره‌وری باشد.

نمی‌توان برای افزایش تولید، منابع آب را بیش از ظرفیت مصرف کرد و سپس انتظار داشت امنیت غذایی برای دهه‌های آینده تضمین شود.

خودکفایی آینده ایران باید بر سه پایه استوار باشد:

تولید بیشتر، مصرف کمتر منابع و بهره‌وری بالاتر.

این یعنی استفاده از بذرهای مناسب، فناوری‌های نوین، کشاورزی هوشمند، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهره‌وری آب.

کشاورز؛ خط مقدم امنیت غذایی

اگر گندم را سنگر امنیت غذایی بدانیم، کشاورز در خط مقدم این سنگر قرار دارد.

بنابراین نمی‌توان از کشاورز انتظار داشت امنیت غذایی کشور را تضمین کند، اما در مقابل، خود او با نااطمینانی اقتصادی، هزینه بالای نهاده‌ها، مشکلات بیمه و تأخیر در دریافت مطالبات مواجه باشد.

رهبر انقلاب نیز بر حمایت از کشاورز ایرانی و حرکت به سمت کشاورزی تجاری، اقتصادی و علمی تأکید کرده‌اند.

این نگاه باید به یک سیاست عملی تبدیل شود.

کشاورز باید بداند محصولش بازار دارد، قیمت آن قابل پیش‌بینی است و دولت در شرایط سخت کنار او خواهد بود.

جنگ اقتصادی؛ آزمون واقعی امنیت غذایی

در شرایط عادی، ممکن است اهمیت تولید داخلی گندم کمتر دیده شود؛ اما در زمان بحران، ارزش واقعی آن آشکار می‌شود.

در روزهای آرام، گندم یک کالای اقتصادی است؛
اما در روزهای بحران، گندم یک دارایی راهبردی است.

به همین دلیل، امنیت غذایی نباید با سیاست‌های کوتاه‌مدت و تصمیمات مقطعی مدیریت شود.

ما به یک برنامه ملی و بلندمدت برای گندم نیاز داریم؛ برنامه‌ای که تولید، آب، کشاورز، فناوری، ذخایر استراتژیک، خرید تضمینی و زنجیره توزیع را در کنار یکدیگر ببیند.

از «تولید گندم» به «قدرت غذایی» برسیم

به باور من، هدف نهایی کشور نباید فقط تولید مقدار مشخصی گندم باشد.

هدف باید ایجاد قدرت غذایی باشد.

قدرت غذایی یعنی اگر شرایط اقتصادی و بین‌المللی دشوار شد، کشور بتواند غذای مردم خود را با اتکا به ظرفیت‌های داخلی تأمین کند.

این همان نقطه‌ای است که سیاست کشاورزی با سیاست امنیت ملی پیوند می‌خورد.

سیاست‌های کلی بخش کشاورزی نیز دقیقاً بر همین رویکرد تأکید دارند؛ از جمله «تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید از منابع داخلی و نیل به خودکفایی در محصولات اساسی»

پیشنهاد من: «نهضت ملی بهره‌وری گندم»

اکنون زمان آن است که در کنار سیاست خودکفایی، یک نهضت ملی بهره‌وری گندم شکل بگیرد.

این نهضت باید بر چند محور استوار باشد:

اول؛ افزایش عملکرد در واحد سطح، نه صرفاً افزایش سطح زیرکشت.

دوم؛ کاهش مصرف آب و حرکت به سمت کشاورزی کم‌آب و هوشمند.

سوم؛ حمایت اقتصادی واقعی از کشاورز و پرداخت به‌موقع مطالبات.

چهارم؛ توسعه بذرهای مقاوم به خشکی، گرما و تغییرات اقلیمی.

پنجم؛ ایجاد ذخایر راهبردی مطمئن برای شرایط بحران.

ششم؛ اتصال دانشگاه، فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان به مزرعه.

هفتم؛ نگاه زنجیره‌ای از «مزرعه تا سفره» به جای سیاست‌گذاری جزیره‌ای.

یک پیام روشن برای امروز ایران

اگر قرار است در برابر جنگ اقتصادی ایستادگی کنیم، باید از نقاط آسیب‌پذیر اقتصاد کشور شروع کنیم.

امنیت غذایی یکی از همین نقاط است.

و در قلب امنیت غذایی، گندم قرار دارد.

بیانات رهبر انقلاب درباره اهمیت کشاورزی، خودکفایی و امنیت غذایی، امروز بیش از گذشته نیازمند تبدیل شدن به برنامه‌های اجرایی و پایدار است. ایشان صراحتاً امنیت غذایی را از اولویت‌های اقتصادی کشور دانسته‌اند و خودکفایی در مواد اساسی کشاورزی را در همین چارچوب مطرح کرده‌اند.

سخن آخر

نباید امنیت نان مردم را به شرایط بازارهای جهانی، تصمیم قدرت‌های خارجی یا مسیرهای وارداتی گره بزنیم.

خودکفایی گندم فقط یک موفقیت کشاورزی نیست؛ سرمایه‌گذاری برای استقلال اقتصادی، ثبات اجتماعی و امنیت ملی ایران است.

امروز باید با یک نگاه ملی تصمیم بگیریم:

گندم را نباید فقط محصول دید؛ گندم بخشی از قدرت ملی ایران است.